FAQ   . Wat voor instrumenten gebruik je?   . Gebruik je speciale verlichting?   . Welke films hebben je voorkeur?   . Ik wil een microscoop kopen, waar moet ik wezen?   . Kan ik precies doen wat jij doet?   . Welke stoffen gebruik je en hoe kom ik daar aan?   . Zijn de foto's gekleurd met kleurstoffen of digitale technieken?   . Verkoop je je foto's?   . Ik denk erover om zand te gaan verzamelen. Hoe pak ik dat aan? Wat voor instrumenten gebruik je? Ik gebruik drie soorten microscopen. Voor de kristallen gebruik ik een normale binoculaire licht-microscoop, die is uitgerust met polarisatiefilters. Van polariserend materiaal kunnen die filters zelf geknipt worden. De bellenfoto's zijn gemaakt door dezelfde microscoop, maar inplaats van polarisatiefilters zijn zelfgemaakte kleurfilters gebruikt van gekleurd plastic. Een licht-microscoop heeft altijd een 2D beeld. Of hij een monoculaire of een binoculaire kop heeft maakt in dit opzicht geen verschil !! Voor het bekijken van zand gebruik ik een stereo-microscoop, maar omdat het altijd moeilijk is om daarmee goede foto's te maken , heb ik speciaal voor het fotograferen een microscoop die uit een rechte buis bestaat met daarbovenop de camera. De foto's van plastics zijn ook met die microscoop gemaakt, met gepolariseerd licht. Een stereo-microscoop zit optisch anders in elkaar dan een licht-microscoop: het beeld heeft diepte. Dat maakt zo'n microscoop zo geschikt voor grotere objecten. Denk er wel om dat bij het fotograferen met een stereo-microscoop die diepte weer verloren gaat. Mijn camera's zijn Olympus OM2's, die allang niet meer worden gemaakt, maar gelukkig nog wel eens 2de hands te krijgen zijn. Alleen de body van de camera is nodig, en daarnaast een goed foto-oculair voor in de microscoop. Voor de aansluiting tussen microscoop en camera is een adapter nodig. Niet iedere spiegel-reflex kan worden uitgerust met een helder matglas, en dat is absoluut noodzakelijk voor fotografie door de microscoop, omdat over het hele beeld scherpgesteld moet worden. Natuurlijk is het mogelijk een digitale camera te gebruiken, maar daar heb ik zelf geen ervaring mee. Gebruik je speciale verlichting? Mijn lichtmicroscoop heeft een zgn. Köhlerlamp, die voor de onderverlichting zorgt. Bovenverlichting wordt voor de kristallen nooit gebruikt. Voor de andere microscopen gebruik ik ingebouwde onderverlichting, en een koudlichtbron voor de bovenverlichting: twee slangen die zijn aangesloten op een transformator, die heel gericht licht geven, en waar ook een blauwfilter inzit. Blauwfilters zijn noodzakelijk wanneer men daglichtfilms gebruikt, anders worden de foto's gelig. Zo nu en dan gebruik ik een ringlicht voor gelijkmatige verlichting van het object. Welke films hebben je voorkeur? Ik heb het liefst normale kleinbeeld daglichtfilms, 100 of 200 ASA, van Fuji, Kodak of Agfa. Voor de kristallen heb ik een lichte voorkeur voor Kodak. Ik wil een microscoop kopen, waar moet ik wezen? Bedenk eerst wat je er het liefst mee wilt doen. Orienteer je op de mogelijkheden, en lees erover. Vraag eventueel folders aan. Wil je je richten op hele kleine objecten die een hogere vergroting nodig maken? Bv. plankton, bladgroenkorrels of algen in slootwater, of kristallisaties? Dan heb je een licht- microscoop nodig met verschillende goede objectieven. Wil je grotere dingen bekijken, zoals insecten, stenen, zand of mineralen? Daar hoef je geen hoge vergrotingen voor te hebben: 10x tot 40x is voldoende. Een stereo-microscoop is dan echt iets voor jou. Er is geen reden waarom je niet eerst zou denken aan een 2de hands microscoop. Waar het op aankomt is de kwaliteit van de optiek. Neem daarom iets mee dat je zelf wilt bekijken als je naar een microscoophandelaar gaat. Een enkele keer kun je misschien iets op zicht krijgen, maar anders is het goed om een stukje millimeter papier mee te nemen, om te beoordelen of het beeld vlak is en overal scherp. Wees voorzichtig met wat je koopt, want vaak kun je het instrument niet meer teruggeven als het niet bevalt. Een adres voor alle soorten nieuwe en gebruikte microscopen (en alle toebehoren, waaronder polarisatie-materiaal) dat ik iedereen van harte aanbeveel is: Rob Engelhard Microscoopservice in Arnhem, tel. 026 4421784, email: microscoopservice@planet.nl Betrouwbaar en veelzijdig! WAARSCHUWING: koop NOOIT een microscoopje in een speelgoedwinkel of bij het Kruidvat, een die hoge vergrotingen belooft en een doos heeft waar alles bij in zit. Deze microscoopjes hebben lensjes van niks, en de vergroting is dan ook onzin. Wie een keer door zo'n ding heeft gekeken is voorgoed genezen van z'n enthousiasme, en dat is vooral jammer voor Uw kinderen! En Hoge vergrotingen zijn , ook bij een lichtmicroscoop, lang niet altijd nodig. Kies liever voor één goed objectief van 10x of 20, dan voor 4 objectieven van twijfelachtige kwaliteit. Om met de hoogste vergroting (meestal een objectief van 90x) te kunnen kijken, is een hoop techniek nodig! De berekening van de vergroting is objectief x oculair, dus bij een objectief van 10x en een oculair van 10x hebt U een 100x vergroting. Voor de meeste kristallen is een objectief van 5x of 10x voldoende. Bedenk dat hoge vergrotingen misschien meer details laten zien, maar op een kleiner oppervlak, bij minder licht. Bovendien heeft geen enkele microscoop scherpte-diepte tolerantie, waardoor zelfs een minuskuul waterdiertje al gedeeltelijk onscherp kan worden. Stereo-microscopen hebben óf een zoomsysteem, of een aantal vaste vergrotingen die trapsgewijs instelbaar zijn. Kan ik precies doen wat jij doet? Ja, in principe wel, als je de goede apparatuur hebt. Maar natuurlijk hangt het maken van mooie foto's niet alleen af van een goede microscoop. Er is ook gevoel voor compositie en kleur nodig, en het geduld om eindeloos te experimenteren zonder onmiddellijk resultaat te verwachten. Het is niet altijd makkelijk, en het lukt zeker niet altijd. Ik heb soms avonden lang zitten proberen zonder een enkel goed resultaat. De aanhouder wint, ook in dit geval. Zand is in dit opzicht het makkelijkste onderwerp. Welke stoffen gebruik je en hoe kom ik daar aan? Ik gebruik vele soorten chemicalien, maar toch vooral hele gewone die in iedere keuken te vinden zijn. Begin eens met bv. soda, en ga vandaar naar zeep, afwasmiddel, wc-eend, plantenvoeding, ontkalkers, zoetstoffen, zuiveringszout, salmiakzout, ontstoppers en dan natuurlijk zouten en suikers. Al die stoffen vragen hun eigen behandeling, en vele kunnen gemengd worden met elkaar. Iets over het kristallisatieproces en de techniek is te lezen aan het begin van mijn site. Bedenk ook dat dezelfde soort stof van een ander merk waarschijnlijk andere kristallen vormt ! Zoetstoffen bijvoorbeeld : allemaal anders!!! Later wordt het misschien interessant om eens vitamines en pijnstillers te gaan proberen, maar dan bij voorkeur de zuivere stof, want in pillen zit veel vulmiddel. Wie zich wil specialiseren op kristallen kan proberen een drogist te vinden die nog losse chemicalien verkoopt, zoals drogist van der Pigge in Haarlem en drogisterij Stein in Nijmegen. Maar natuurlijk zijn er meer. Ook kan men bij een chemisch bedrijf bestellen, maar dat is erg duur, en de meeste mensen zullen niet aan de naam kunnen zien of iets werkt of niet. Apotheken zijn voor chemicalien helemaal niet te betalen, maar die zijn wel weer handig om potjes en pipetflesjes vandaan te halen. Nog een goede raad: zorg voor weinig afval door geen gevaarlijke stoffen te gebruiken, en de oplossingen te bewaren. Soms kunnen die maandenlang goed blijven en weer opnieuw gebruikt worden. Bewaar ze in afgesloten reageerbuisjes of in pipetflesjes. En leg mooie preparaten een tijdje weg. Het kan zijn dat de kristallen blijven doorgroeien, soms weken lang! Was je objectglaasjes met afwasmiddel, dat verlaagt de oppervlaktespanning. Gebruik geen dekglas!!!! Verspreid de vloeistof DUN over het HELE objectglas, zodat het snel kan kristalliseren, en er meteen veel kristallen zijn om te bekijken. Probeer het groeiproces te betrappen! Zijn de foto's op de site gekleurd met kleurstoffen of digitale technieken? Nee, absoluut niet. Zoals ze op m'n site staan, zo heb ik ze gezien. Er zijn zelfs geen uitsnedes gemaakt. Alle kleur is te danken aan optische kleuring: door middel van polarisatiefilters (kristallen en plastic), of door gekleurde filters (bubbels). Polarisatie is een fenomeen dat overal in de natuur voorkomt; daar is dus niets kunstmatigs aan. Om de kleuren nog wat te differentieren gebruik ik doorzichtige plasticjes op de polarizatiefilters, bv een stukje cellofaan of een stukje cellotape. Die materialen zijn van zichzelf sterk polariserend, en kunnen ook om zichzelf bekeken worden (zie m'n 'plastic gallery') Verkoop je je foto's? Nee, dat doe ik niet. Ik denk erover om zand te gaan verzamelen. Hoe pak ik dat aan? Bedenk eerst wat je voornaamste reden is om zand te gaan verzamelen. Ben je geinteresseerd in geologie of geografie? Ben je enthousiast geworden door de mooie kleuren? Wil je alleen zand hebben van plekken waar je zelf geweest bent? Of val je op zand van historische plekken? Mensen verzamelen zand om heel uiteenlopende redenen, maar een zandverzameling kan al gauw behoorlijk groot worden, veel plaats innemen, en veel geld kosten! Wil je nog steeds? Kijk dan eerst uit naar een goed opbergsysteem. Kies voor een flesje of potje of doosje of wat dan ook, maar altijd iets waarbij je niet het risico loopt dat het ineens niet meer te krijgen is. Niets is zo vervelend dan na een jaar op een ander systeem over te moeten. Zorg voor een goede atlas. Internet is ideaal voor details, maar voor overzichtskaarten heb je een atlas nodig. En als het even kan: koop een simpele stereo-microscoop. Natuurlijk kun je zand ook met een vergrootglas bekijken, maar wie wil weten hoe het er écht uitziet heeft een microscoopje nodig. Voor 125 euro kom je een eind in de richting. En dan de PR voor je zand. Vertel iedereen dat je zand verzamelt. Ze zullen je voor gek verslijten, maar dat hoort erbij. Leg uit wat zand is, want de kans bestaat dat je anders met uiteenlopende grondsoorten wordt verblijd, waarvan een minderheid zand is. Zorg dat je zelf goed weet wat je wel en niet wilt verzamelen, en wat de verschillen zijn tussen aarde, zand, leem, klei en grind. Koop zipzakjes van een redelijk formaat, zodat je behalve voor je eigen verzameling ook nog overhoudt om te ruilen. (De internationale ruileenheid is 30ml= de inhoud van een vol fotobusje). Plak voorgedrukte etiketten op die zakjes, met de gegevens die jij graag wilt weten. Bedenk dat 'Frankrijk, kust' beslist onvoldoende is. En geef vervolgens alle 'friends and relations' een aantal zakjes mee als ze op vakantie gaan. Vraag ze de zakjes zo vol mogelijk te doen (en verwacht niet dat dat altijd gebeurt). Geef iedereen eventueel een brief waarop een uitleg staat van je hobby en wat je graag wilt hebben. Dit zal je gebeuren: "Ik dacht dat er maar één soort zand lag op Ibiza?" "Maar zand uit Griekenland, dat heb je toch allang?" "Dat witte zand had ik vorig jaar ook al voor je meegebracht van Cuba. Dan hoeft het toch niet nog eens van Zuid Afrika?" "Volgens mij had je dat zand al, dus ik heb het maar laten liggen." "Dat zand was zo smerig, helemaal zwart (vulkanisch! ). Dat ga ik toch niet meenemen?" "Oh? Heb je meer nodig dan? Ik dacht dat 3 korrels wel genoeg waren voor onder de microscoop? Die vergroot toch?" "Het zand was niks aan daar, dus ik heb maar een plantje voor je meegenomen." "Er lag geen zand op het strand, nee, en ook niet op dat andere strand." "We zijn niet op het strand geweest maar in de woestijn. Oh? Moest je daar ook zand van??!" Zo kan ik nog wel even doorgaan, net als iedere andere zandverzamelaar. Gelukkig staan daar de belevenissen tegenover van lieve mensen die kilo's zand meeslepen in auto's en zelfs fietstassen om jou een plezier te doen! Wat ik maar wil zeggen: wees duidelijk in wat je wilt en hoeveel, en waarom, en laat anderen je verzameling zien, zodat ze zelf misschien enthousiast worden. Leg flinke zakken, bv. hersluitbare diepvrieszakken van AH in je auto om op alles voorbereid te zijn. Neem zakken mee in je bagage als je op vakantie gaat, want dat is je kans om flink wat ruilzand te verzamelen! Zoek andere verzamelaars in Nederland en daarbuiten. Velen hebben een eigen site. In Nederland zijn zeker 100 verzamelaars. Er is een geologische vereniging GEA waar veel verzamelaars bij zijn aangesloten, en er is zelfs een zandwerkgroep die ook excursies organiseert, en ieder jaar een grote zandruilbeurs! Wil je internationaal, dan kun je lid worden van de ISCS, de International Sand Collectors Society, die een blad uitgeven en een jaarlijkse lijst van leden. Ten slotte is er een Forum van zandverzamelaars op Internet waar iedere serieuze verzamelaar zich bij aan kan melden wanneer hij wil, en in staat is om met andere verzamelaars te ruilen. Dat gaat zo: je maakt een 'ruillijst' van zanden die je over hebt, en stuurt die naar een andere verzamelaar ergens op de planeet. Die doet hetzelfde, en samen kom je overeen hoeveel je van elkaar uit mag zoeken. Zand is zwaar, en opsturen is duur, maar het is heel erg leuk om zo in contact met elkaar te komen, en soms komen daar echte vriendschappen uit voort.