|
|
|
|
|
|
Al jaren ben ik gefascineerd door patronen in de natuur. Door het werken met kristallisaties word ik telkens geconfronteerd met de overeenkomsten in vorm tussen heel klein en heel groot, en alles daartussenin. Ik ging op zoek naar fotografen die die patronen in beeld gebracht hebben; foto's waarvan op het eerste gezicht vaak niet duidelijk is om welke schaal het gaat: rimpels in het zand aan zee, of hoge zandduinen in de Sahara, gefotografeerd vanuit de lucht. Kijkend door de microscoop kan het gebeuren dat mijn achtertuin in beeld komt, of een berglandschap, zoals op de foto's hieronder. Kun je je voorstellen dat het 'onkruid' op de foto hieronder minuscule kristalletjes zijn in een 'tuin' van ongeveer een vierkante mm? 
Natuurlijke structuren herhalen zichzelf op verschillende schaal. De franse wiskundige Benoit Mandelbrot bedacht het begrip 'Fractals'. Dat is veel meer dan een vorm van computerkunst; het is een wiskundige manier om Natuur te beschrijven. Fractaliteit is zichtbaar waar we ook kijken. Het wordt zichtbaar gemaakt in het werk van fotografen als Andreas Feininger, Eliot Porter, William Neill , David Muench en vele anderen. Het is zichtbaar in de kleine wereld van mijn eigen foto's. de wonderlijke patronen die ontstaan door geluid. Twee eeuwen geleden was er een Duitser die zichzelf voorzag van een aantal metalen platen, die monteerde op houten standaards en er zand op strooide. Met een strijkstok bracht hij die platen aan het trillen, en zie: er ontstonden geometrische patronen in het zand. Die man was Ernst Florens Friedrich Chladni (1756-1827), en hij wordt als de grondlegger van de acoustiek beschouwd. Zijn platen heten nog altijd 'Chladni-platen'. Uiteraard zijn er tegenwoordig mechanische manieren om platen aan het trillen te brengen, maar de strijkstok doet het ook nog altijd. 
Ik kreeg van een aardig iemand een functiegenerator (dank je, Gerrad!), verbond die met m'n versterker en kocht een trillingsbron. Vervolgens bestelde ik een aantal metalen platen in verschillende vormen, kleine voor het mechanische werk en grotere voor het handwerk. Mijn zoon leende me een strijkstok, en ik kocht een paar korte metalen tafelpoten, schroefde die op een plankje, en monteerde de platen er met schroefdraad en bouten bovenop. Het experimenteren kon beginnen. Niet dat het iets nieuws is. Natuurkundeleraren doen deze proeven regelmatig in de klas. Toch was het voor mij opwindend om te zien hoe het zand zich in patronen ordende. Ik voelde me ongeveer zoals Chladni zich gevoeld moet hebben toen hij, misschien wel per ongeluk, dit intrigerende fenomeen ontdekte. Een tijd geleden kwam ik het werk tegen van de Zwitser dr. Hans Jenny (1904-1972). Hoewel er geen platen naar hem zijn genoemd, is zijn werk ongelofelijk interessant. Vele jaren experimenteerde hij op wetenschappelijke wijze met geluid, en de invloed daarvan op vaste stof. Daarvoor gebruikte hij o.a. de platen van zijn illustere voorganger, maar in plaats van alleen zand gebruikte hij ook andere substanties, zoals poeders, vloeistoffen en gels. Hij noemde zijn golf-fenomenen 'Cymatics'. Gelukkig zijn de twee boeken die hij geschreven heeft nog te krijgen in één prachtig deel vol foto's, en er zijn video's gemaakt van zijn experimenten, die een goede indruk geven van de schoonheid van zijn dansende poeders terwijl ze zichzelf organiseren in ingewikkelde patronen. Er staat veel over Cymatics en over Ernst Chladni op internet; kijk zelf maar. Ik ben van plan om me in de toekomst bezig te houden met dit soort experimenten, en ik wil proberen te ontdekken in hoeverre kristalgroei wordt beinvloed door geluidstrillingen. Dat zal niet eenvoudig zijn, omdat micro-kristallen zichzelf nooit herhalen, en de invloeden van buitenaf nauwelijks te meten zijn, zeker niet buiten een laboratorium. Maar het is het proberen waard. Als er iemand is die met dit soort dingen bezig is en die het leuk zou vinden om samen te experimenteren of elkaar te inspireren, laat het me weten! 
|
